1. Bölüm: Birinci Dünya Savaşında Anadolu`nun Durumu ve Kurtuluş Çareleri
7. Konu: Ordumuzun Durumu
Genel durumu ortaya koyabilmek için ordu birliklerinin nerelerde ve ne durumda olduklarını da açıklamak isterim. Anadolu`da başlıca iki ordu müfettişliği kurulmuştu.
Ateşkes anlaşması ilân edilir edilmez, birliklerin savaşçı erleri terhis edilmiş, silâh ve cephanesi elinden alınmış, savaş gücünden yoksun bir takım kadrolar haline getirilmiştir.
Merkezi Konya`da bulunan İkinci Ordu Müfettişliği`ne bağlı birliklerin durumu şöyle idi :
Bir tümeni (41`inci Tümen) Konya`da, bir tümeni de (23`üncü Tümen) Afyonkarahisarı`nda bulunan 12`nci Kolordu, karargâhıyla Konya`da bulunuyordu. İzmir`de esir olan 17`nci Kolordu`nun, Denizli`de bulunan 57`nci Tümeni de bu kolorduya bağlanmıştı.
Bir tümeni (24`üncü Tümen) Ankara`da, bir tümeni de ( 11`inci Tümen) Niğde`de bulunan 20`nci Kolordu, karargâhıyla Ankara`da idi. İzmit`te bulunan 1`inci Tümen, İstanbul`daki 25`inci Kolordu`ya bağlanmıştı. İstanbul`da da 10`uncu Kafkas Tümeni vardı.
Balıkesir ve Bursa bölgesinde bulunan 61`inci ve 56`ncı Tümenler karargâhı Bandırma`da bulunan İstanbul`a bağlı 14`üncü Kolordu`yu oluşturuyordu. Bu kolordunun komutanı, Meclis`in açılışına kadar, merhum Yusuf İzzet Paşa idi.
3`üncü Ordu Müfettişliği ki, müfettişi ben idim; karargâhımla Samsun`a çıkmış bulunuyordum. Doğrudan doğruya emrim altında olmak üzere iki kolordu vardı. Bunlardan biri, merkezi Sivas`ta bulunan 3`üncü Kolordu`dur. Komutanı yanımda getirdiğim Albay Refet Bey`dir. Bu kolorduya bağlı bir tümenin ( 5`inci Kafkas Tümeni ) merkezi Amasya`da, ötekinin merkezi de Samsun`daydı. Diğeri, merkezi Erzurum`da bulunan 15`inci Kolordu idi. Komutanı Kâzım Karabekir Paşa`ydı. Bu kolordunun tümenlerinden birinin` (9`uncu Tümen) merkezi Erzurum`da, komutanı Rüştü Bey; ötekinin (3`üncü Tümen) merkezi Trabzon`da idi. Komutanı Yarbay Hâlit Bey` di. Hâlit Bey İstanbul`a çağrılmış olduğundan komutadan çekilerek Bayburt`ta gizlenmiş, tümen vekâletle idare ediliyor. Kolordunun öteki iki tümeninden 12`nci Tümen, Hasankale`nin doğusunda sınırda,11`inci Tümen Bayezıt`ta bulunuyordu.
Diyarbakır bölgesinde bulunan 2 tümenli 13`üncü Kolordu müstakildi. İstanbul`a bağlı bulunuyordu. Bir tümeni (2`nci Tümen) Siirt`te öteki tümeni (5`inci Tümen) Mardin`de idi.
