30. Konu: Ali Rıza Paşa Cumhuriyet Kurulacağını Keşfediyor
Efendiler, Ahmet İzzet Paşa`nın yazdığı nasihatnamenin ve buna verdiğimiz cevabın gözden geçirilmesi bir hatıramı canlandırdı. Milletçe bilinmesi ve tarihe geçmesi için onu da söylemiş olayım:
Ali Rıza Paşa, bir gün Ahmet İzzet Paşa`yı ziyaret eder. Sohbet sırasında, aleyhimde olur olmaz bazı şeyler söyler ve bu dedikodulara önemli bir keşfini de ekler : ``Cumhuriyet kuracaklar, Cumhuriyet! `` diye bağırır. Doğrusunu isterseniz efendiler, Makedonya`da, Osmanlı İmparatorluğu`nun Batı Orduları Başkomutanı Ali Rıza Paşa`nın arslanlardan oluşmuş bulunan koskoca Türk ordularını bozguna uğratıp yok ettirdikten ve verimli Makedonya topraklarını düşmana terk edip bağışladıktan sonra; devletin en kritik anında; Vahdettin`in emellerine hizmet için gereken vasıfları kazanmış olduğuna ve bu ünlü ordular başkomutanının bu defa da kendine en becerikli yardımcı olarak, eski Genelkurmay Başkanı`nı Harbiye Nezareti`ne getirmeyi düşüneceğine olağan gözüyle bakılabilirdi. Fakat Millî Mücadele`nin cumhuriyeti hedef aldığını bu kadar çabuk ve kolaylıkla sezip kavrayabileceğine hayran olmamak mümkün değildir.
Efendiler, bana bu bilgiyi veren, hikâyeyi bizzat İzzet Paşa`nın ağzından işiten ve şimdi içinizde bulunan çok değerli bir arkadaştır.
