6. Bölüm: Türkiye Büyük Millet Meclisi`nin Toplanması
4. Konu: Milli Hâkimiyet Temeline Dayanan Halk Hükümeti: Cumhuriyet
Şunu arz etmek istiyorum ki, hükümetin kurulması dayanan ile ilgili bir teklif ileri sürmeden önce, duygu ve düşünceleri göz önünde bulundurmak zarureti vardı. Bu zarurete uymakla birlikte, asıl maksadı saklı tutan teklifimi bir önerge halinde sundum. Kısa bir tartışma ile ve bazı itirazlara rağmen kabul edildi,
Bu önergeyi bugün gözden geçirecek olursak, orada esaslı ilkelerin tespit ve ifade edilmiş olduğunu görürüz. Müsaade buyurursanız, bu ilkeleri burada birer birer birer sayacağım:
1- Hükümetin kurulması zarurîdir.
2 - Geçici olarak bir hükümet başkanı seçmek veya Padişah`a bir vekil tanımak mümkün değildir.
3 - Meclis`te yoğunlaşan millî iradenin, doğrudan doğruya vatanın mukadderatına el koymuş olduğunu kabul etmek temel ilkedir .Türkiye Büyük Millet Meclisi`nin üstünde bir kuvvet yoktur.
4 - Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama ve yürütme yetkilerini kendisinde toplar.
Meclis`ten seçilecek ve vekil olarak görevlendirilecek bir hey`et, hükümet işlerine bakar. Meclis başkanı, bu hey`etin de başkanıdır.
Not: Padişah ve halife, baskı ve zorlamadan kurtulduğu zaman Meclis`in düzenleyeceği kanunî esaslar çerçevesinde durumunu alır.
Efendiler, bu ilkelere dayanan bir hükümetin niteliği kolaylıkla anlaşılabilir. Böyle bir hükümet, millî hakimiyet temeline dayanan halk hükümetidir. Cumhuriyet`tir.
Böyle bir hükümetin kurulmasında ana ilke, kuvvetler birliği teorisidir. Zaman geçtikçe bu ilkelerin taşıdığı kavramlar anlaşılmaya başladı. İşte o zaman tartışmalar ve olaylar birbirini kovaladı.
